Pałac w Sierakowie (Stado Ogierów)


stado_OGIERÓW SIERAKÓW 0033Pałac w Sierakowie położony jest we wschodniej części miasta, na terenie Stada Ogierów. Historia tego obiektu nierozerwalnie związana jest z tą instytucją i sięga pierwszej połowy XIX w., kiedy to władze pruskie, szukając dogodnego miejsca na hodowlę koni, wybierają Sieraków, jako miejsce najbardziej odpowiednie do realizacji tego celu. Decyzja o powstaniu Stada zapadła już w 1828 roku, jednak za datę rozpoczęcia jego działalności przyjmuje się dzień 4 lutego 1829 roku, kiedy to do Sierakowa przybyło pierwsze 5 koni rasy trakeńskiej. Od tego momentu następuje systematyczny rozwój i rozbudowa obiektów gospodarczych. Na bazie dawnej zabudowy folwarcznej i koszar zamkowych wzniesione zostaje na planie kwadratu, duże założenie gospodarcze.

Jednym z elementów zespołu jest okazały pałac z 1850 roku, przeznaczony na siedzibę dyrektorów instytucji. Jest to prosty, piętrowy budynek wzniesiony na planie prostokąta, z ryzalitem umieszczonym na osi obiektu, w którym znajduje się ozdobne wejście główne do niego. Elewacja przyjmuje tutaj skromną neorenesansową formę dekoracji. Dawniej nad wejściem znajdowały się płaskorzeźbione głowy koni, umieszczone w ozdobnych rozetach, niestety, nie zachowały się one do dnia dzisiejszego. Budynek nakryty jest prostym, dwuspadowym dachem. Od strony wschodniej przylega do pałacu interesująca, wysoka, drewniana weranda wsparta na ośmiu murowanych kolumnach, z której wychodzi się do XIX-wiecznego parku w stylu angielskim, w którym rosną liczne pomniki przyrody. Od frontu pałac osłaniają unikatowe 120-letnie cyprysiki nutkajskie, za którymi idąc dalej wchodzimy na główny dziedziniec Stada z rosnącymi tu pośrodku czterema, ponad 200-letnimi dębami, skrywającymi w swym cieniu płytę wystawową do prezentacji koni. Wewnątrz pałacu zachował się oryginalny układ pomieszczeń. Uległ on, co prawda, dwukrotnie uszkodzeniom w wyniku pożarów, odnowiony został jednak z pietyzmem. Obecnie wyremontowany obiekt pełni funkcję siedziby zarządu Stada Ogierów w Sierakowie oraz bazy hotelowej.

W jego otoczeniu, w części południowej znajduje się zespół ciekawych budynków gospodarczych, wykorzystywanych na potrzeby hodowli koni. W ich skład wchodzą m.in.: charakterystyczne cztery stajnie główne (w jednej z nich powozownia) wraz z pawilonami mieszkalnymi, ambulatorium, szorownia, dom mieszkalny pracowników tzw. biały domek i inne obiekty gospodarcze.

 

Z kart historii: Pierwszym dyrektorem Stada został major von der Brinken. Z początkiem 1830 roku stado sierakowskie liczyło już 105 ogierów, a zasięgiem działalności obejmowało cały obszar Wielkiego Księstwa Poznańskiego. W 1885 roku podzielono teren Wielkiego Księstwa Poznańskiego na dwa okręgi hodowlane z nowym założonym w Gnieźnie stadem, któremu przekazano 148 sierakowskich ogierów. Łącznie ilość reproduktorów w obu stadach wzrosła do 450 koni. Od roku 1896, celem wyselekcjonowania wybitnych reproduktorów, wprowadzono w stadach sierakowskim i gnieźnieńskim próby wyścigowe. Inicjatorem tych zawodów był dyrektor Stada w Sierakowie w latach 1895-1913, Freiherr von Senden Bibram. Po powrocie ze stacji kopulacyjnych, na początku lipca, prowadzone były treningi mające na celu wyselekcjonowanie najlepszych ogierów, które potem brały udział w wyścigach na torach poznańskich. Rywalizowały one z końmi z Gniezna o palmę pierwszeństwa. Pozostałością po tych zmaganiach są pamiątkowe kamienie z wyrytymi datami i imionami zwycięskich koni z Sierakowa, znajdujące się pod dębami. Po śmierci Freiherra von Sendena w 1913 roku dyrektorem zostaje hr. Lehndorff, który mimo wybuchu I wojny światowej systematycznie rozwijał instytucję i zwiększał liczbę koni. Dzięki jego staraniom wykończono obszerną i solidną stajnię, tzw. nowe boksy. Okres rządów niemieckich w Sierakowie kończy się wybuchem powstania wielkopolskiego. Przyczyną wybuchu walk w regionie było uprowadzenie 6 stycznia 1919 roku 136 ogierów ze Stada, przez silny oddział niemieckiej armii. Nad ranem z 7 na 8 stycznia, w obawie przed wyprowadzeniem pozostałych koni, mieszkańcy miasta zbrojnie zajmują najważniejsze obiekty w mieście, w tym Stado Ogierów. Opiekę nad instytucją objęła społeczna Rada Nadzorcza, na czele, której stał aptekarz Milewski. Dopiero od 1 lipca 1919 roku Stado przeszło pod zarząd mia­nowanego przez władze polskie hrabiego Stefa­na Sumińskiego, zajmującego stanowisko Naczelnego Koniuszego. Działalność nowego kierownika miała na celu przede wszystkim uzupełnienie stanu liczbowego ogierów. Znacząca część ogierów sierakowskich okresu międzywojen­nego wywodziła się ze starych rodów linii pełnej, półkrwi angielskiej i arabskiej, używanych w hodowli niemieckiej, a przede wszystkim trakeńskiej i wschodniopruskiej. Do roku 1933 Kierownikiem Stada był mjr Tadeusz Korbel, którego zastępuje w październiku Witold Poklewski-Koziełł. Po jego przedwczesnej śmierci w marcu 1934 roku, dyrektorem mianowano Stanisława Haya, który rozpoczął długoletnią i owocną pracę w Poznańskiem.

W 1937 roku z wizytą w Stadzie gościł ówczesny Prezydent Polski prof. Ignacy Mościcki. Jego pobyt tutaj był ogromnym wydarzeniem dla mieszkańców regionu. Zaostrzająca się w sierpniu 1939 roku sytuacja polityczna zmu­sza władze do wydania zarządzenia ewakuacji Stada na wschód. Wobec obciążenia kolei transportami wojskowymi, ogiery wyszły mar­szem w ostatnich dniach sierpnia. Działania wojenne w 1939 roku i ewakuacja powodują utratę znacznej części ogierów, tak, że okupacyjne władze niemieckie musiały uzupełnić powstałe braki. W okresie wojny Stado znajdowało się pod administracją wojskową­, co uchroniło jego działalność od wielu trudności. Na początku 1945 roku (20 stycznia) przyszedł rozkaz ewakuacji Stada. Stan ogierów w tym czasie ogółem wynosił: 226 sztuk, z czego 150 było w Stadzie, a 76 na stacjach kopulacyjnych. Dnia 21 stycznia wyruszył pierwszy transport 85 ogierów, a w dalszych dniach kolejne grupy. Sprawna ewakuacja sprawia, że transporty docierają do Gutzkow w Niemczech w dniu 2 lutego 1945 roku. Po kapitulacji Niemiec, dzięki ofiarności i przemyślności pracow­ników Stada, a przede wszystkim koniuszego Stanisława Łukowiaka, udaje się zabezpieczyć wszystkie znajdujące się tam ogiery. W kwietniu 1945 roku do Sierakowa przybywa inż. Stanisław Hay, delegowany przez Ministerstwo Rolnictwa, który natychmiast przystępuje do odbudowy Stada. Wkrótce też przybywają pierwsze transporty koni odzyskane z Niemiec – rozpoczyna się powojenna działalność instytucji, która uświetniona jest wieloma sukcesami, zarówno w dziedzinie hodowli koni, jak i na polu sportowo-turystycznym. Wśród zasłużonych sportowców działających w Stadzie na przestrzeni lat należy wymienić m.in.: takie postacie, jak w jeździectwie dyrektor Stada w latach 50. J. Kowalski, J. Tubacki, K. Buśko, Z. Chrzanowski, T. Ceglarski, J. Nowicki czy też J. Semkło. Jednak największe sukcesy sierakowscy sportowcy odnosili w powożeniu. Wśród nich najbardziej utytułowanym zawodnikiem był Antoni Musiał, który odnosił znaczące sukcesy w Polsce, a także, jako członek reprezentacji Polski na arenie międzynarodowej. Gdy w 1977 roku dyrektorem PSO został Ta­deusz Czermiński, będący czołowym zawodnikiem w dyscyplinie powożenia, Sieraków stał się najsilniejszym ośrodkiem sportu zaprzę­gowego w Polsce. Największe sukcesy na tym polu odnosili Antoni Musiał, Tadeusz Czermiński i Rajmund Wodkowski.

Obecnie Stado Ogierów w Sierakowie należy do Przedsiębiorstwa Rolniczo-Handlowego Gałopol w Szamotułach i liczy około 200 koni, utrzymywanych dla celów hodowlanych i turystycznych. Przeważają konie rasy wielkopolskiej. Prowadzi też hodowlę zachowawczą koników polskich, popularnie zwanych tarpanami.