Zamek w Międzychodzie (nieistniejący)


Miedzychod_miejsce_po_zamku_1910_BaczykMiędzychód był od średniowiecza do początku XIX w. ośrodkiem znaczącego klucza dóbr ziemskich, składającego się oprócz samego miasta m.in. z przedmieść: Wielowsi i Lipowca oraz wsi i folwarków: Dzięcielin, Radgoszcz, Mokrzec, Kaplin, Mierzyn, Muchocin i Strychy. Siedziba dziedziców, czyli nieistniejący dziś międzychodzki zamek, znajdowała się w rejonie skrzyżowania dzisiejszych ulic Słowackiego i Chramca. Pamiątką po nim jest nazwa ulicy Zamkowej, znajdującej się w miejscu obszernego wjazdu na zamkowy dziedziniec. Poza tym zachowały się pojedyncze detale, jak np. tablica fundacyjna z okresu przebudowy zamku w Międzychodzie z 1677 r., przechowywana w zbiorach Muzeum Narodowego w Gnieźnie oraz zdobione belki stropowe, wykorzystane wtórnie przy budowie willi przy ul. Mickiewicza, Miedzychod_dom_na_miejscu_zamku_1910_Baczykwzniesionej przez budowniczego miejskiego Herberta Zeinerta w 1910 r., podobnie jak inne okoliczne budynki willowe z cegieł i materiałów budowlanych pochodzących z rozbiórki zamku, która nastąpiła bezpośrednio przedtem. Z jedynej zachowanej fotografii wynika, iż rezydencja międzychodzkich dziedziców nie była okazałą budowlą. Bardziej niż zamkiem, można go raczej było nazywać sporych rozmiarów dworem lub niewielkim pałacem. Była to budowla murowana i otynkowana, piętrowa i kryta czterospadowym dachem. Elewacja frontowa w części parterowej była dziewięcioosiowa, a na piętrze dziesięcioosiowa. Front budynku ozdobiono skromnym, dwuczęściowym gzymsem międzykondygnacyjnym oraz trójkątnym szczytem nad środkową osią budynku., zrealizowaną w formie pseudoryzalitu.

W 1778 r. powstał inwentarz majątku międzychodzkiego, który stwierdza jedynie, iż jest to: „…zamek z gruntu murowany, z pokojami malowanymi i dobrze wymeblowanymi, w zupełnej dobrej porze się znajduje, oprócz dachu, który się teraz de novo dachówkami pokrywa…”. Więcej miejsca w Miedzychod_zamek_1910opisie majętności poświęca się zabudowaniom gospodarczym, rozlokowanym wokół obszernego podwórza-dziedzińca zamkowego. Do dziś czytelne są jego ślady w postaci placu zajmowanego przez Park im. Michała Skrzypczaka, gdzie np. budynek „Kurhausu” stoi w miejscu zamkowego browaru, zaś obecna siedziba ZUS-u to przebudowana zamkowa oficyna.

Międzychód na przestrzeni wieków stanowił własność:

  • XIV-XV w. – Grzymałowie z Iwna,
  • XV-XVI w. Skórowie-Oborniccy z Gaju h. Abdank i hr. Ostrorogowie h. Nałęcz (współwłasność),
  • 1597-1789 – von Unruhowie,
  • 1789-1793 – Mielęccy h. Aulock (Ciołek),
  • 1793-1802 – von Stentschowie-Sczaniccy h. Ossoria,
  • 1802-1816 – bar. von Stein i bar. von Troschke (współwłasność),

W latach 1816-1912 majątek międzychodzki przekształcono w pruską domenę królewską, dzierżawioną m. in. przez rodziny:

  • de Blanc h. Prus III,
  • de Rege.

W XX w., po likwidacji domeny, powstał w Międzychodzie obszerny majątek ziemski obejmujący ponad 100 ha, zwany „resztówką”, po niemiecku zaś zwany „Stadtgut” („dobra miejskie”). Właścicielami jego były rodziny:

  • Hoene,
  • Fechner,
  • Kolan.