Pałac w Gorzyniu


gorzyn_0001Gorzyń, położone w południowo-zachodniej części gminy Międzychód, od średniowiecza było siedzibą rodową znacznego i rozgałęzionego rodu Gorzeńskich herbu Nałęcz. Wzmiankowane w źródłach archiwalnych od XV wieku, w rękach ich znajdowało się, aż do początku wieku XVII. Następnie wykupione przez międzychodzkich Unrugów weszło w skład ich rozległych majętności. Władali oni tutaj przeszło 100 lat, aby jednak około 1837 roku sprzedać Gorzyń baronowi von Harlem. Następnie dobra te przeszły na potomków jego brata. Na przełomie XIX i XX w. właścicielami wsi została niemiecka rodzina von Willich, która gospodarzyła tutaj aż do 1945 roku. To za ich czasów gorzyński pałac przyjął obecną formę.

Wzniesiony, najprawdopodobniej w pierwszej połowie XIX wieku, dwór był obiektem murowanym, parterowym, ale wysoko podpiwniczonym, nakrytym dachem naczółkowym, w którym znajdowały się okna tzw. bawole oczy. Do wnętrza wiodło osiowo umiejscowione wejście główne w postaci odkrytego ganku poprzedzonego schodami, ponad którym znajdował się trójkątny szczyt. Przebudowany na przełomie XIX i XX w. przyjął formę pałacową. Powstała wówczas murowana, dwukondygnacyjna, wysoko podpiwniczona budowla, założona na prostokątnym rzucie, zwieńczonym czterospadowym dachem. W pokrytych tynkiem elewacjach, wspartych na wysokim cokole, zastosowano pionowe podziały, które wyznaczone są przez rytm prostokątnych otworów okiennych o regularnym, osiowym układzie. Podziały poziome natomiast wyznaczone są przez kordonowe fryzy i gzymsy. Charakter klasycystyczny nadaje budowli monumentalny portyk, poprzedzony szerokimi schodami prowadzącymi na poziom wysoko posadowionego parteru. Kamienne kolumny portyku, wsparte zostały na profilowanych bazach i zwieńczone jońskimi kapitelami, wspierającymi belkowanie oraz fryz ozdobiony antycznym ornamentem, z motywem biegnącej fali. Powyżej znajduje się trójkątny naczółek, obwiedziony gzymsem, z płaskorzeźbionym kartuszem herbowym von Willich w środkowym polu.

Od strony północnej pałac w Gorzyniu otacza rozległy park krajobrazowy z XIX w. o powierzchni ponad 19 ha, który sięga do brzegów pobliskiego Jeziora Gorzyńskiego. Rośnie tutaj wiele starych i potężnych drzew m.in.: buki, dęby i lipy.

W pobliżu pałacu stoi stary dwór z początku XIX w. Obiekt ten, po licznych przebudowach, obecnie pozbawiony jest całkowicie zabytkowego charakteru. Dawniej był to drewniany, piętrowy, wzniesiony na planie prostokąta, dworek o trójosiowym podziale elewacji z centralnie na osi umiejscowionym wejściem głównym, ponad którym znajdował się trójkątny szczyt. Całość przykryta była dwuspadowym, wysokim dachem.

Obiekty te otacza rozległe podwórze gospodarcze założenia folwarcznego z końca XIX w., w którego skład wchodzą m.in.: rządcówka, obora, stajnia, chlewnia, stodoła gorzelnia i kolonia domów mieszkalnych pracowników folwarku. Majątek w 1926 roku liczył 932 hektary i miał gorzelnię.

Od kilkudziesięciu lat gorzyński majątek jest własnością Akademii Rolniczej w Poznaniu jako Rolniczy Zakład Doświadczalny. Obiekty te dostępne są tylko z zewnątrz.

Gorzyń na przestrzeni wieków stanowił własność:

  • XV-XVII w. – Gorzeńscy h. Nałęcz,
  • XVII w. – Bukowieccy h. Drogosław,
  • XVII w. – von Schlichtyngowie,
  • XVII-XVIII w. – von Unruhowie,
  • poł. XVIII w. – von Brause-Brudzewcy h. własnego,
  • 1797-1804 – von Sydow,
  • 1804-1852. – bar. von Harlem-Gorzyn,
  • 1852-1945 r. – von Willichowie