Dwór w Mniszkach


Mniszki_dwor_1910Mniszki to mała wieś, położona w dolinie rzeki Kamionki, na południowy wschód od Międzychodu. Znajduje się tu zespół dworsko-folwarczny funkcjonujący od XVII w., który należał do dużego majątku w Tuczępach. Pod koniec XVIII w. jego właścicielem był Wit Modest Pomorski h. Abdank. Od niego majątek kupiła rodzina von Unruh, potomkowie właścicieli Międzychodu. Pod koniec XIX w. w skład majątku wchodziły także dobra w Tuczępach i folwark Miłostówko.

Pozostałości dawnego dworu Unruhów w Mniszkach znajdują się w południowej części założenia folwarcznego. To, co pozostało z ich dawnej siedziby ziemiańskiej, to połowa dworu wzniesionego w 2. poł. XIX wieku i nieco przebudowanego pod koniec stulecia lub na początku XX wieku. Pierwotny obiekt wybudowany został kilka lat po objęciu majątku przez rodzinę Unruhów. Był to budynek parterowy w kształcie wydłużonego prostokąta. W ciągu stulecia ulegał on wielokrotnym przebudowom, tak, że stojący obecnie obiekt ma niewiele z nim wspólnego. Z dawnego dworu ostały się tylko fundamenty, na których częściowo posadowiono budynekMniszki_026 wzniesiony na początku XX w. Dach wybudowano tutaj dwoma sposobami. Od strony frontu jest to konstrukcja mansardowa, natomiast w części zachodniej wsparto go na krokwiach. Pierwotnie był on pokryty łupkiem. W części mansardowej, budowniczowie umieścili facjaty kryte daszkami naczółkowymi zakończonymi sterczynami. Elewację podkreślono delikatnym boniowaniem i rustykami zdobiącymi narożniki. Podobny wystrój znajdujemy na zachodniej, dwukondygnacyjnej części dworu. Budynek ten wzniesiono w formie wydłużonego prostopadłościanu, przykrytego dachem dwuspadowym. W środkowej części elewacji dodano dwukondygnacyjny ceglany taras. W górnej partii pełni on funkcję balkonu. Elewację zdobi niesymetrycznie rozmieszczony wystrój o motywach geometrycznych. Płaszczyzny pod otworami okien wypełniono porowatymi płycinami wyżłobionymi w tynku. Pod okapem, ściany zwieńczono schodkowym gzymsem koronującym. Unruhowie rezydowali tutaj do 1945 r., następnie w dworze otworzono szkołę, później jeszcze kilkakrotnie zmieniał on funkcję i właścicieli.

Nieopodal dworu, w odległości kilkunastu metrów od niego, stoi wzniesiona na początku XX w., willa w stylu szwajcarskim. Jest to dwukondygnacyjny murowany obiekt o niejednolitej bryle. Budynek główny wzniesiono w formie prostopadłościanu. W tej części obiektu umieszczono reprezentacyjne wejście główne w formie ozdobnego portalu, z dwoma kolumnami jońskimi o pięknie rzeźbionych głowicach, z motywami kwiatowymi. Całość wieńczy trójkątny fronton oraz trzy wykusze. Wszystkie elewacje otrzymały symetryczne, aczkolwiek zróżnicowany wystrój artystyczny. Składają się nań m.in.: fryzy, gzymsy i wspomniane wykusze. Okna obramowano żłobionymi w tynku opaskami. Ponad nimi umieszczono ozdobne płyciny. Narożniki budynku ozdobiono rustykami, czyli okładziną z chropowato obrobionego kamienia. Willę przykryto dachem dwuspadowym, takie same daszki pokrywają wykusze na ścianie frontowej. W niektórych ścianach obiektu umieszczono okrągłe oculusy, które również obramowane zostały profilowanymi opaskami. Faktura wszystkich elewacji podkreślona została boniowaniem. Dach wzniesiono na konstrukcji krokwiowej przy dekoracyjnym opracowaniu zakończeń więźby dachowej. Elewacja zachodnia willi jest nieco skromniejsza pod względem wyposażenia w wystrój architektoniczny. Również tutaj belkowania konstrukcji dachu zakończono dekoracjami snycerskimi. Powyżej szczytu umieszczono wysmukły pinakiel. Nad oknami w obramowaniach, ścianę ozdobiono motywem roślinnym. Płaszczyznę pomiędzy spadami dachu urozmaica oculus ujęty opaską z symetrycznie rozmieszczonymi kluczami. Całą elewację pokrywają żłobione w tynku boniowania. Willa właściwie składa się z trzech części. Każda z nich stanowi oddzielną bryłę. Wszystkie one razem tworzą kształt zbliżony do odwróconej litery L.W ten sposób bryła budowli dzieli się na część główną i dwa skrzydła, wschodnie i południowe. Do skrzydła wschodniego przylega niewielki, drewniany ganek dostawiony później.

Na północ od obiektów dworskich położony jest duży dziedziniec gospodarczy dawnego folwarku, pochodzącego z końca XIX w. Znajdują się tam m.in.: budynki stajni, chlewni, spichlerza, płatkarni i powozowni. Dziś w wyremontowanych obiektach znajduje się tutaj Centrum Edukacji Przyrodniczej i Regionalnej w Mniszkach. W dawnym budynku administracyjnym mieszczą się sale z ekspozycją przyrodniczą z Doliny Kamionki. W budynkach gospodarczych zgromadzono różne narzędzia i sprzęty rolnicze oraz gospodarstwa domowego głównie z XX w. Jest też ekspozycja poświęcona myślistwu. Ponadto organizowane są tu warsztaty ginących zawodów: wikliniarstwa, kowalstwa, garncarstwa i bednarstwa.

 

Mniszki do końca XVI w. tworzyły jedną miejscowość z Mnichami, dopóki stanowiły własność jednej rodziny, czyli Mniskich h. Nałęcz. Później zaczęto je rozróżniać, z uwagi na powstały w Mniszkach odrębny majątek, który na przestrzeni wieków stanowił własność m.in. następujących rodów:

  • przeł. XVI/XVII w. – Prusimscy h. Nałęcz,
  • XVII w. – Błociszewscy h. Ostoja,
  • XVII/XVIII w. – Pomorscy h. Abdank,
  • 1790-1945 r. – von Unruhowie.