Dwór w Gralewie


Gralewo_010Gralewo to dawna majętność należąca do klasztoru cystersów z Gościkowa (Paradyża), notowana w źródłach archiwalnych od 1408 roku. Następnie stała się ona własnością szlachecką i jak to zazwyczaj bywało, na przestrzeni wieków często zmieniała swych właścicieli.

Z czasów, w których wieś była własnością ziemiańską pochodzi założenie folwarczno-dworskie, usytuowane na niewielkim wzniesieniu po środku wsi. W połowie XIX w. wzniesiono tutaj prosty, parterowy dwór przykryty dachem naczółkowym. Najprawdopodobniej, wejście główne do niego znajdowało się od strony południowej i prowadziło na gospodarczy dziedziniec folwarku. W latach 20-tych stary dwór został rozbudowany o rozległą przybudówkę od strony południowej. Dostawiono wówczas parterową willę, wzniesioną na planie prostokąta, przykrytą wysokim dwuspadowym dachem. W dachu, od strony wschodniej i zachodniej, umieszczono prostokątne okna doświetlające poddasze. Budynek postawiono na wysokim cokole zbudowanym z polnych kamieni. Wejście do willi, usytuowane od strony południowej, prowadzi przez ozdobny ganek w formie murowanej altany, przykrytej spadzistym dachem, ponad którym znajduje się trójkątny szczyt. Altana poprzedzona jest schodami zakończonymi dwoma ozdobnymi kamiennymi kulami. Przed dworem dawniej znajdował się gazon w formie, okręgu, za którym do dnia dzisiejszego zachował się czytelny układ niewielkiego parku krajobrazowego założonego pod koniec XIX w. Starsza część dworu przebudowana została gruntownie w latach 70-tych, tak że straciła on swój zabytkowy charakter. Z samego założenia folwarcznego do dnia dzisiejszego pozostał tylko jeden budynek gospodarczy. Obecnie obiekty te stanowią własność prywatną i są dostępne tylko z zewnątrz.

O średniowiecznym rodowodzie miejscowości może świadczyć również znaleziony tutaj jeden z największych skarbów monet średniowiecznych w Wielkopolsce. W 1975 roku podczas prac polowych w pobliżu wsi odkryto naczynie, które skrywało kilka tysięcy srebrnych groszy jagiellońskich pochodzących z XV w. Obecnie skarb ten znajduje się w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Poznaniu. Gralewo przez większość swoich dziejów było ściśle związane z majątkiem w Mnichach, stanowiąc jeden z jego folwarków, tak że w czasie, gdy Mnichy zostały „domeną królewską”, a potem gospodarstwem Skarbu Państwa.

Samodzielny majątek w Gralewie został utworzony z „resztówki” dawnego folwarku w trakcie reformy rolnej w latach międzywojennych. Jego pierwszym i ostatnim właścicielem był Bronisław Arendt, urzędnik międzychodzkiego Starostwa Powiatowego, aresztowany przez Niemców w Gralewie i po krótkim więzieniu zamordowany w Forcie VII w Poznaniu w 1940 r.

Rodziny dziedziczące Gralewo zostaną podane pod omówieniem dworu w Mnichach.