Kościół parafialny p.w. Św. Michała Archanioła


KWILCZ KOSCIOŁ16Parafia kwilecka powstała zapewne w XIII w. Pierwszą wzmiankę o niej zawiera dokument z 1396 roku, w którym wymienia się Jana – plebana z Kwilcza. Za dobrodziejów i fundatorów świątyni p.w. Św. Michała uznać należy najprawdopodobniej ród Bylinów Kwileckich, wywodzących się właśnie z tej miejscowości. Średniowieczny obszar parafii obejmował wsie: Kwilcz, Rozbitek, Miłostowo, Orzeszkowo i Wituchowo. Około 1570 roku okoliczna szlachta przyjęła wyznanie braci czeskich i w 1577 roku odebrała katolikom kościół kwilecki, zamieniając go na zbór. Jednak w 1644 roku ponownie przechodzi on we władanie katolików. Jak podają źródła w 1693 roku, kościół był drewniany, „pół starego, pół nowego przybudowanego”, w kształcie krzyża, z jednym tylko ołtarzem „wielkim, staroświeckim, zamykanym”.

W 1776 roku tuż obok starej drewnianej świątyni rozpoczęto budowę nowego kościoła. Na kamieniu węgielnym umieszczono trzy krzyże i litery: FK, JK i AK będące inicjałami braci Kwileckich: Franciszka Antoniego, Jana i Adama, fundatorów nowego kościoła. Wzniesiona wówczas świątynia ma charakter jednonawowy z trzema ołtarzami, gdzie po obydwu stronach prezbiterium umieszczono zakrystie z lożami nad nimi. Na dwóch filarach wsparty jest dojść obszerny chór. Do kościoła prowadzi główne wejście przez kruchtę pod wieżą i boczne drzwi przez przybudówkę od strony południowej. Budowę kościoła ukończono w 1782 roku, zaś dnia 29 września poświęcił go ks. dziekan Tomasz Robiński, pleban i altarzysta kwilecki. Konsekracja świątyni odbyła się dopiero w dniu 9 lipca 1933 roku. Dokonał jej wówczas biskup sufragan poznański Walenty Dymek. Wieżę kościoła, wysoką na 45 m, dobudowano w latach 1792-1793. Na jej szczycie znajdowała się pozłacana kula, a na niej duży krzyż. Przy remoncie wieży w 1903 roku znaleziono w kuli amulet Teresy Koszutskiej z Rozbitka. Włożono go wraz z papierami i obrazkami z powrotem do kuli w cynkowej puszce. Podczas okupacji niemieckiej kula ta została jednak zdjęta. Ważniejsze remonty kościoła przeprowadzono w latach: 1883 (zewnątrz) i 1886 (wewnątrz). W latach 1903/1904 przysunięto wielki ołtarz do ściany i wstawiono bogate ławy kolatorskie, a w latach 1932-1933 przebito drzwi do zakrystii północnej, założono światło elektryczne i usunięto wąskie drewniane schody prowadzące z kruchty na wieżę.

Znajdujące się w świątyni cztery duże pomniki, wykonane na podobieństwo marmuru, rozmieszczone są symetrycznie na ścianach pomiędzy oknami. Zostały one poświęcone pamięci zmarłych z rodziny Kwileckich. Przed 1933 rokiem znajdowały się obok nich portrety: Jana Kwileckiego, Franciszka Antoniego Kwileckiego, Teresy ze Szczanieckich Kwileckiej oraz pięknej, nieznanej młodej kobiety. W przedsionku bocznego wejścia umieszczono w 1883 roku, staraniem hrabiego Arsena Kwileckiego, tablice pamiątkową na cześć zwycięstwa króla Jana III Sobieskiego pod Wiedniem.

Wnętrze kościoła i jego wystrój zmieniały się z biegiem czasu.  Obecnie w ołtarzu głównym świątyni znajduje się rzeźba przedstawiająca Ducha Św., a u góry figura św. Michała. Przez jakiś czas umieszczony był tu również duży obraz św. Michała, ufundowany w 1898 roku przez parafian kwileckich. Obecnie zawieszony jest on w kruchcie, zaraz przy wejściu do kościoła. Druga, piękna rzeźba św. Michała Archanioła depczącego pokonanego szatana, która poprzednio znajdowała się na zewnątrz kościoła, od 1932 roku stoi wewnątrz, w niszy nad bocznym wejściem. Sam ołtarz główny, stojący na podwyższeniu, wewnątrz jest murowany, na zewnątrz drewniany. Na ołtarzu umieszczono duże tabernakulum, po bokach, którego na tle czterech filarów stoją figury św. Apostołów Piotra i Pawła. W niewielkim prezbiterium znajdują się dwie ławy kolatorskie z herbami hr. Kwileckich i hr. Załuskich, pomiędzy którymi umieszczona została krótka, zabytkowa balustrada. W narożnikach ołtarza usytuowano symetrycznie ambonę i chrzcielnicę. Wystrój świątyni stanowią ponadto boczne murowane ołtarze. Po stronie ewangelii znajduje się ołtarz Ukrzyżowania Pana Jezusa, na którego bokach stoją figury Matki Boskiej i św. Jana. Po stronie epistołu wzniesiono ołtarz Matki Boskiej Szkaplerznej, z boku  którego stoi figura św. Antoniego, a u góry umieszczono obraz św. Józefa. Za kwotę 2000 marek w 1888 roku nowe organy ufundował Hektor Kwilecki. Ich budowniczym był pochodzący ze Śląska Spiegel. We wnękach filarów podtrzymujących chór znajdują się dwa stylowe konfesjonały, trzeci stylem dostosowany konfesjonał ustawiono w 1932 roku przy bocznej ścianie.

O dzwonnicy przy kościele kwileckim mamy wiadomości pochodzące z początków XVI w. Przy rewindykacji kościoła kwileckiego w 1644 roku jest mowa o dzwonach, które także mają być zwrócone katolikom. Dzwonnica była wówczas drewniana, w kształcie wieży i stała osobno. Zawieszono w niej trzy dzwony: dwa większe i trzeci – sygnaturkę. Średni dzwon przelany z dawniejszego, pękniętego w 1772 roku, waży 147 kg. Dzwon ten został poświęcony w dniu 16 maja 1774 roku przez opata bledzewskiego Franciszka Rogalińskiego i otrzymał imiona Jana Chrzciciela oraz Jana Nepomucena. Podczas okupacji niemieckiej dzwony zostały zabrane i wywieziono do Hamburga. W 1946 roku zawieszono na wieży kościoła kwileckiego mały dzwon z byłego zboru w Orzeszkowie. Wkrótce jednak odnaleziono dzwony kwileckie i sprowadzono je z powrotem, by je zawiesić znów na kościele w Kwilczu.

W 1790 roku, w miejscu dawnego kościoła drewnianego w środku dziedzińca pomiędzy kościołem a główną bramą, postawiono kolumnę z piaskowca z figurą Najświętszej Marii Panny Niepokalanie Poczętej.

Jeśli chodzi o styl, w którym zbudowany został i zachowany jest po dziś dzień kościół kwilecki, to napotykamy najróżnorodniejsze określenia. Większość znawców i historyków sztuki twierdzi, iż kwilecka świątynia reprezentuje styl rokokowy.

Kwilcz od samego początku swego istnienia należał do rodu Bylinów-Szreniawitów, których osiadła na tym terenie część rodu przyjęła w XV w. nazwisko Kwileckich. Są oni jedną z trzech rodzin wielkopolskich, która w 1939 roku posiadała te same dobra, od których wzięła swoje nazwisko ponad 500 lat wcześniej.