Późnogotycki kościół parafialny p.w. Św. -Wojciecha w Chrzypsku Wielkim


chrzypsko_kosciol03_0031Na wschód od dworu w Chrzypsku Wielkim położony jest kościół parafialny, jeden z ostatnich wzniesionych w Wielkopolsce w stylu gotyckim. Sama historia parafii sięga połowy XIII w., jednak o wyglądzie ówczesnej świątyni ani o jej wyposażeniu nie wiemy, niestety, nic. Pierwsze wzmianki o jej wnętrzu pojawiają się dopiero w roku 1454, kiedy to ufundowana zostaje przez ród Chrzypskich, altaria czyli ołtarz wotywny. Kilka lat później, również z ich inicjatywy, powstaje nowy, drewniany kościół p.w. Świętego Wojciecha. W roku 1508 do parafii należą wsie: Chrzypsko, Chrzypsko Małe, Środka, Strzyżmin, Kikowo, Łężeczki, Niemierzewo, Mościejewo, Białcz, Ryżyn, Jabłonowo, Charcice, Izdebno, Mylin i nieistniejące już dzisiaj wsie: Niewstąpie, Radziszewo, Kąty oraz Rokszyno. Podobnie i w tym przypadku informacje o wyglądzie świątyni, czy jej wyposażeniu nie zachowały się do dnia dzisiejszego. Pod koniec XVI wieku kościół znalazł się w katastrofalnym stanie, być może uległ częściowemu spaleniu w wyniku jakiegoś pożaru. W latach 1600-1609, ówcześni dziedzice Chrzypska – Wojciech i Stanisław Chrzypscy, w miejsce starego zniszczonego kościoła fundują nowy. Powstała wówczas świątynia – wykonana została z palonej cegły, w późnogotyckim stylu i przetrwała w niemal niezmienionym stanie do dnia dzisiejszego. Kościół ten jest budowlą salową, posiadającą jedną nawę, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium, z zakrystią i kruchtą od strony północnej. Strop kościoła jest drewniany. W aktach konsystorskich poznańskich, pod datą 17.03.1609 roku widnieje zapis o ukończeniu budowy i uposażeniu jej przez fundatorów. W tym samym roku dokonano konsekracji kościoła, a za patronów obrano Św. Wojciecha i Św. Stanisława – biskupów męczenników. U schyłku XVIII wieku kościół ponownie popadł w ruinę i wyremontowano go dopiero dzięki staraniom ówczesnego plebana Telesfora Kwileckiego. Jeszcze w połowie XVIII w. w kościele znajdowały się nagrobki rodziny Chrzypskich, które jednak zostały z niego prawdopodobnie usunięte w czasie remontu, w roku 1785.

Od początku lat dwudziestych XVIII w. istniał przy kościele szpital dla ubogich, wybudowany przez plebana Kazimierza Paczkowskiego. Składał się on z dwóch ogrzewanych izb i budynku gospodarczego. Niestety, na jego funkcjonowanie ciągle brakowało środków, mimo to w 1725 roku mieszkało w nim czterech ubogich utrzymujących się z jałmużny.

W 1880 roku na 2374 mieszkańców parafii chrzypskiej – 1704 było  katolikami, pozostali zaś 657 to ewangelicy. W okresie tym wszystkie majątki ziemskie były już w rękach pruskich. W 1926 roku parafia chrzypska powróciła po wiekach do odtworzonego dekanatu wronieckiego. Po krótkim okresie stabilizacji nastąpiły lata II wojny światowej. Chrzypski kościół został przez Niemców zamknięty, a ówczesny proboszcz zesłany do obozu koncentracyjnego. Po wojnie, w 1949 roku dzięki staraniom parafian przeprowadzono gruntowny remont kościoła, doprowadzając go ponownie do świetności.

Kościół w Chrzypsku przetrwał w niezmienionej formie od XVII w. do dnia dzisiejszego. Jedynie w 1785 roku nadbudowana została wschodnia ściana zakrystii z wysokimi otworami na dzwony, a w 1949 roku dobudowano sygnaturkę. Świątynia jest najstarszym i najcenniejszym zabytkiem we wsi.

Obecnie wyposażenie kościoła stanowi: w ołtarzu głównym, złożonym z części datowanych na XVII i XVIII wiek, mieści się obraz Św. Wojciecha przedstawiający patrona kościoła, namalowany w 1863 roku, a odnowiony w roku 2001. Dwa boczne ołtarze złożone są z części wykonanych na przełomie XVII i XVIII wieku. W prawym ołtarzu stoi barokowa figurka Św. Józefa z Dzieciątkiem Jezus, a w lewym jedna z najcenniejszych rzeźb gotyckich w Wielkopolsce figurka Matki Boskiej z Dzieciątkiem, tzw. Matka Boska na lwie, pochodząca z około 1360 roku Baldachim nowej ambony jest ozdobiony figurkami świętych i aniołków z pierwszej połowy XVIII wieku. Na ścianach umieszczone są zabytkowe obrazy: Matka Boska adorująca Dzieciątko Jezus, wspomniany Święty Wojciech i Święty Stanisław, które najprawdopodobniej kiedyś znajdowały się w ołtarzu głównym, pochodzącym z XVII wieku. Nad wejściem do kruchty znajdują się dwie osiemnastowieczne tablice pamiątkowe poświęcone Franciszkowi i Teresie Kwileckim. Świątynia posiada trzy dzwony odlane w XVII i XVIII w.

Po czasach, gdy Chrzypsko stanowiło gniazdo Prawdziców-Chrzypskich i było w ich władaniu, w XVII w. wieś została włączona w obręb rozległych dóbr sierakowskich i dzieliła z nimi wspólne losy do lat 30. XIX w., kiedy powstał tu ponownie niezależny majątek. W latach 20. XX w. posiadał areał 94 ha. Jego często zmieniającymi się właścicielami byli:

  • 1832-ok. 1850 – Kierscy h. Jastrzębiec,
  • 1872 r. – Lehmannowie z Berlina,
  • ok.1873-1907 r. – Schlinke,
  • 1907-1908 – Pietrusky z Berlina,
  • 1908-1923 – Kohte,
  • 1923 – Przybeccy,
  • 1935 r. – Schlinke,
  • 1935-1939 r. – Dobrowolscy.